ความเครียด

คุณเคยรู้สึกไหมว่า ตำแหน่งงานที่คุณได้มานั้นเกิดจากโชคดีเท่านั้น? หรือคุณกำลังกลัวว่าสักวันหนึ่งเพื่อนร่วมงานจะรู้ว่าคุณ “ไม่ได้เก่งอะไรเลย” แม้จะมีผลงานดีๆ ออกมาเพียบ มีปริญญาจากมหาวิทยาลัยชั้นนำ หรือได้รับรางวัลมากมาย แต่ลึกๆ แล้วคุณกลับคิดว่า “ฉันไม่สมควรได้รับสิ่งเหล่านี้เลย” ถ้าคุณรู้สึกแบบนี้ ไม่ต้องกังวลไป เพราะคุณไม่ได้เป็นคนเดียว สถิติบอกว่ามีคนถึง 9-82% ที่เคยรู้สึกแบบนี้ในช่วงชีวิตหนึ่ง อาการนี้มีชื่อเรียกว่า “อิมพอสเตอร์ ซินโดรม” (Imposter Syndrome) หรือ “กลุ่มอาการรู้สึกว่าตัวเองเป็นมิจฉาชีพ” แล้วเพิ่งมีงานวิจัยใหม่ออกมาเผยว่า คนที่มักจะได้รับอาการนี้มากที่สุด คือคนที่มีบุคลิกภาพแบบไหน และที่น่าสนใจคือ ไม่ใช่คนที่ต้องการความสมบูรณ์แบบทุกคนจะรู้สึกแบบนี้ อิมพอสเตอร์ ซินโดรม คืออะไร? ลองนึกภาพว่า คุณเพิ่งได้เลื่อนตำแหน่งเป็นหัวหน้าทีม ทุกคนแสดงความยินดี บอกว่าคุณสมควรได้รับ แต่ในหัวคุณกลับคิดว่า “ฉันเป็นคนโง่ที่สุดในห้องนี้แน่ๆ เดี๋ยวทุกคนก็จะรู้ว่าฉันไม่ได้เก่งอะไรเลย” นั่นคืออิมพอสเตอร์ ซินโดรม ถ้าจะอธิบายแบบง่ายๆ มันคือตรงข้ามกับ “ดันนิง-ครูเกอร์เอฟเฟกต์” (Dunning-Kruger Effect) เลยทีเดียว ดันนิง-ครูเกอร์เอฟเฟกต์คือเมื่อคุณแย่มากๆ ในบางเรื่อง จนไม่สามารถมองเห็นข้อบกพร่องของตัวเองได้ ในทางกลับกัน อิมพอสเตอร์ ซินโดรมคือเมื่อคุณเก่งจริงๆ มีผลงานเป็นที่ยอมรับ อาจจะได้รางวัล … Read more

คุณยังจำความรู้สึกตื่นเต้นแบบตอนเป็นเด็กมั้ย? วันก่อนวันคริสต์มาสที่นอนไม่หลับ หรือวันก่อนไปเที่ยวที่รอคอยมานาน หัวใจเต้นแรง คิดอะไรไม่ออก แค่รอให้ถึงพรุ่งนี้เร็วๆ แต่ถ้าคุณลองนึกถึงช่วงหลังๆ นี้ คุณยังมีความรู้สึกแบบนั้นกับชีวิตของตัวเองมั้ย? หรือว่าการตื่นขึ้นมาในแต่ละวันกลายเป็นแค่… ภาระ ไม่ใช่โอกาส ถ้าคุณรู้สึกแบบนี้ คุณไม่ได้โดดเดี่ยว หลายคนรวมถึงผมเองก็เคยผ่านช่วงเวลาที่ชีวิตราวกับไร้สีสัน แม้จะทำทุกอย่าง “ถูกต้อง” ตามที่สังคมบอก แต่ก็รู้สึกว่าตัวเองสูญเสียบางอย่างไปอย่างสิ้นเชิง ความจริงที่หลายคนไม่รู้ก็คือ เมื่อชีวิตเริ่มไม่มีแสงไฟ มันมักจะไม่ได้เกิดจากสิ่งที่เกิดขึ้นกับเรา แต่เกิดจากสิ่งที่เรากำลังทำกับตัวเอง วันนี้ผมจะมาเล่าให้ฟังถึง 7 นิสัยร้ายที่ค่อยๆ กัดกร่อนความสุข และทำให้เรารู้สึกชาชินกับการมีชีวิตอยู่ การทำลายรูปแบบเหล่านี้เปลี่ยนทุกอย่างสำหรับผม และวันนี้ผมอยากจะแบ่งปันมันกับคุณ 1. อยู่ในโลกของความคิดมากกว่าโลกแห่งความเป็นจริง คุณเคยจับได้ตัวเองมั้ยว่ากำลังซ้อมบทสนทนาที่ไม่มีทางเกิดขึ้นจริง? หรือย้อนคิดถึงเรื่องที่พูดผิดไปเมื่อ 3 ปีก่อนซ้ำแล้วซ้ำเล่า? ผมใช้เวลาส่วนใหญ่ในช่วงอายุ 20 ต้นๆ ติดอยู่ในคุกทางจิตใจแบบนี้ สมองหมุนไปเรื่อย—วิเคราะห์ กังวล วางแผน ร่างกายอาจจะนั่งทานข้าวกับเพื่อนๆ แต่จิตใจอยู่ที่อื่นไปแล้ว หลงอยู่ในความคิดเกี่ยวกับเดดไลน์งาน หรือปัญหาความสัมพันธ์ ปัญหาของการอยู่ในหัวก็คือ ชีวิตจริงเกิดขึ้นข้างนอก ในโลกแห่งความเป็นจริง ทุกครั้งที่คุณหลงอยู่ในวงคิด ก็คือทุกครั้งที่คุณพลาดการใช้ชีวิตจริงๆ ไป จิตวิทยาเรียกปรากฏการณ์นี้ว่า “การคิดมากเกินไป” … Read more

คุณเคยสงสัยไหมว่า ทำไมตัวเองถึงต้องกลับไปเช็คว่าปิดแก๐สหรือยัง ล็อคประตูหรือเปล่า ถอดปลั๊กเครื่องใช้ไฟฟ้าครบหรือไม่ ทั้งที่รู้อยู่แล้วว่าเพิ่งเช็คไปเมื่อกี้? ผมเคยสังเกตเพื่อนร่วมห้องสมัยเรียนมหาวิทยาลัยที่ต้องเดินวนตรวจบ้านสักสามรอบทุกเช้าก่อนออกไป ตอนนั้นคิดว่าเขาเป็นคนพิถีพิถันมากเกินไป แต่กลับกลายเป็นว่าตอนนี้ผมเองก็ทำแบบเดียวกันโดยไม่รู้ตัว จนเพื่อนต้องถามว่า “เออ… นายไม่ได้เช็คไปแล้วเหรอเมื่อกี้?” แล้วรู้ไหมว่า พฤติกรรมการเช็คซ้ำแบบนี้ไม่ใช่แค่ความพิถีพิถัน หรือความเป็นคนรอบคอบ แต่มันสะท้อนถึงบางอย่างที่ลึกซึ้งกว่านั้นมาก มันคือร่องรอยจากสภาพแวดล้อมในวัยเด็กที่เราอาจจะไม่เคยตระหนักมาก่อน เมื่อการเช็คซ้ำกลายเป็นกลไกการปกป้องตัวเอง นักจิตวิทยาที่ศึกษาเรื่องพฤติกรรมการเช็คซ้ำ (Repetitive Checking Behavior) พบว่า มันมักจะเชื่อมโยงกับรูปแบบการเลี้ยงดูและสภาพแวดล้อมในวัยเด็กอย่างชัดเจน ซึ่งไม่จำเป็นต้องเป็นประสบการณ์ที่เจ็บปวดหรือสร้างบาดแผลทางใจเสมอไป แต่เป็นพลวัตเฉพาะในครอบครัวที่หล่อหลอมวิธีที่เราประมวลผลเรื่องความปลอดภัย การควบคุม และความรับผิดชอบ สิ่งที่น่าสนใจคือ หลายคนไม่ได้รู้ตัวเลยว่าตัวเองกำลังทำพฤติกรรมแบบนี้ จนกระทั่งมีคนชี้ให้เห็น เหมือนเวลาที่แฟนถามว่า “เธอไม่ได้เช็คไปแล้วเหรอเมื่อกี้?” แล้วเราถึงรู้ตัวว่า เราเพิ่งเดินกลับมาเช็คประตูที่ล็อคแล้วเป็นรอบที่สาม การเช็คซ้ำซากหลายครั้งก่อนออกจากบ้าน มักจะทำหน้าที่เป็น “กลไกการรับมือ” (Coping Mechanism) ที่เราพัฒนาขึ้นตั้งแต่เด็ก เพื่อให้ความสบายใจในสถานการณ์ที่เรารู้สึกไม่แน่นอนหรือถูกครอบงำ หากคุณรู้สึกว่าเรื่องนี้คุ้นๆ ลองดูว่าบ้านในวัยเด็กของคุณตรงกับสภาพแวดล้อมทั้ง 7 แบบที่นักจิตวิทยาระบุไว้หรือไม่ 1. บ้านที่มีตารางเวลาไม่แน่นอน ไม่สามารถคาดเดาได้ การเติบโตในบ้านที่ตารางเวลาเปลี่ยนแปลงตลอด สร้างความวิตกกังวลในเรื่องการเตรียมตัวแบบเฉพาะ บางทีพ่อหรือแม่ทำงานไม่ตามเวลา หรือแผนการของครอบครัวเปลี่ยนแปลงทันทีทันใดโดยไม่มีการแจ้งล่วงหน้า เด็กที่อยู่ในสภาพแวดล้อมแบบนี้ มักจะพัฒนาพฤติกรรมการเช็คซ้ำเป็นวิธีสร้างความมั่นคงให้กับตัวเอง ในโลกที่ไม่อาจควบคุมได้ … Read more